حکمرانی، سیاست و دوستی

بسمه تعالی تمدید فراخوان هفتمین همایش سالانه انجمن علوم سیاسی ایران حکمرانی، سیاست و دوستی      تشدید چالش های سیاسی- اجتماعی و فرهنگی و بحران حکمرانی در اکثر کشورهای جهان اعم از توسعه یافته و در حال توسعه و به ویژه فراز و فرودهای شدید دولت های خاورمیانه و شمال آفریقا در دو ساله اخیر بررسی انواع الگوهای حکمرانی، سیاست ورزی و نحوه تعامل با بازیگران فروملی، ملی و فراملی را به الزامی اجتناب ناپذیر تبدیل ساخته است.     انجمن علوم سیاسی ایران در راستای تحلیل، تبیین و آینده پژوهی " حکمرانی، سیاست و دوستی " و نیز گسترش مطالعات بین رشته ای و تعامل و همکاری اصحاب دانش سیاست با سایر رشته های علوم انسانی و اجتماعی با همکاری تعدادی از نهادهای علمی و اجرایی مشارکت کننده مبادرت به برگزاری این همایش ملی در اواسط بهار سال 1392 می نماید.     ضمن اعلام محورهای مهم و اصلی همایش از اساتید، صاحبنظران و دانش پژوهان درخواست می شود چکیده خود را حداکثر تا 300 کلمه تا تاریخ 1391/12/15 و اصل مقالات را حداکثر تا 7000 کلمه با رعایت ضوابط علمی و ارجاع درون متنی تا تاریخ  1392/1/15 به دبیرخانه همایش به آدرس پست الکترونیک  [e-mail]   ارسال فرمایید. علاقمندان می توانند جهت کسب اطلاعات با شماره تلفن  [phone]  ، 66974140  و  09331303004    تماس حاصل فرمایند.     محورهای همایش: -     حکمرانی، سیاست و دوستی؛ مبانی و الگوهای نظری -      حکمرانی، سیاست و دوستی؛ در بستر تاریخ: از تدبیرمنزل تا مدیریت جهانی       -  حکمرانی، سیاست و دوستی؛ آینده پژوهی و مطالعات بین رشته ای -     حکمرانی، سیاست و دوستی؛ الگوهای عملی و مطالعات تجربی -     حکمرانی، سیاست و دوستی؛ مطالعه مقایسه ای: شمال و جنوب       - حکمرانی، سیاست و دوستی؛ چالش ها و منتقدان آن در عصر جهانی شدن -     امکان سنجی سیاست دوستی و حکمرانی خوب در خاورمیانه       - سیاست دوستی و حکمرانی خوب در ایران؛ از آرمان تا واقعیت

افتتاح دومین دفتر منطقه ای انجمن علوم سیاسی ایران در زنجان

به فاصله کمتر از دو ماه از تاسیس دفتر شمال غرب انجمن علوم سیاسی ایران در شهر تبریز، این بار در 22 آذر ماه  1391  دانشگاه آزاد اسلامی واحد زنجان پذیرای تاسیس دفتر جدید انجمن در این خطه بود. این دفتر که مسئولیت فعالیت منطقه ای انجمن در استان های زنجان، قزوین و همدان اعم از دولتی، آزاد، غیر انتفاعی و پیام نور را بر عهده خواهد داشت با حضور اعضاء هیات مدیره انجمن علوم سیاسی و  آقای دکتر فرشید جعفری رییس دانشکده علوم انسانی و اجتماعی و اساتید، معاونین اداری- مالی و آموزشی و دانشجویان و جمعی از علاقمندان  افتتاح شد.    قبل از افتتاح دفتر انجمن علوم سیاسی در دانشگاه آزاد اسلامی زنجان، نشست تحلیل مسایل خاورمیانه با حضور دکتر قاسم افتخاری، دکتر مجتبی مقصودی، دکتر حسین سلیمی و دکتر طاهره ابراهیمی فر در سالن آمفی تئاتر این دانشکده برگزار شد. سپس دفتر انجمن افتتاح و تفاهم نامه همکاری به امضاء رییس انجمن علوم سیاسی ایران و رییس دانشکده علوم انسانی و اجتماعی این دانشگاه رسید و اسناد آن مبادله گردید.    در نشست علمی تحلیل مسایل خاورمیانه و افتتاح دفتر منطقه ای زنجان اساتید گروه علوم سیاسی از جمله دکتر ناصر فرشادگهر، دکتر جواد قدسی، دکتر محمد خانی، دکتر ذوالقدر، دکتر بهمن کشاورز و دکتر بزرگمهری و  نیز حجت الاسلام شامی مسئول محترم دفترنهاد رهبری حضور داشتند.      هیات مدیره انجمن این تلاش جدید را به همه همکاران، اعضاء انجمن علوم سیاسی ایران و نیز علاقمندان به تعالی، تعمیق  و گسترش دانش سیاست در ایران تبریک می گوید و امید است توفیقات این دفتر پایلوت زمینه ساز تصویب رسمی آن در اولین جلسه مجمع عمومی انجمن گردد.

نظریه استعمار داخلی و توسعه ناموزون در تحلیل منازعات قومی

(این مقاله قبلا از سوی نگارنده - مجتبی مقصودی- در دوماهنامه اطلاعات سیاسی- اقتصادی، شماره 149، 150- بهمن و اسفند 1378 منتشر شده بود و مجددا در سایت آذری ها http://www.azariha.org/ مورد بازنشر قرار گرفت.

این مقاله علیرغم گذشت 22 سال از نشر اولیه از انسجام ساختاری و قوت استدلال و تحلیل برخوردار است.)  

 

نظریه استعمار داخلی و توسعه ناموزون در تحلیل منازعات قومی 

مجتبی مقصودی

 

     منازعات قومی در سطح جهان پس از یک دوره روند نزولی، از دهة 1980 شتاب جدیدی یافت. اگر فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و یوگسلاوی را اوج ستیزه‌های قومی در آخرین دهة سدة بیستم بدانیم، بسیاری از پژوهشگران و اندیشمندان رشته‌های مختلف علوم اجتماعی از منظر خاص خویش سعی در تحلیل و تبیین این درگیری‌ها داشته‌اند. دست‌اندرکاران رشتة اقتصادی سیاسی نیز در جهت درک چرایی بروز این بحران‌ها نظریات گوناگونی از جمله نظریة «استعمار داخلی»، نظریة «توسعة ناموزون و نابرابری‌های منطقه‌ای»، نظریة «گزینش عقلانی» و ‌نظریة «مرکز ـ پیرامون» را مطرح کرده‌اند که در این جا به دو نظریة اول می‌پردازیم و در فرصتی دیگر دو نظریة بعدی را مورد بررسی قرار خواهیم داد.

نظریة استعمار داخلی

 

    نظریه‌پردازان استعمار داخلی(١) در تئوریزه کردن مباحث و نیز تعمیم روابط نابرابر میان استعمارگران و مستعمرات به حوزة مناسبات داخلی، وامدار اصطلاح «استعمار» به معنای کلی و کلاسیک آن می‌باشند. استعمار در مفهوم کلاسیک، ناظر به استعمار داخلی با گسترش‌طلبی‌های اروپایی‌ها در سرزمین آسیایی، آفریقایی و آمریکایی بوده که از قرن پانزدهم آغاز شده و عملاً اقتصاد و سیاست جهانی را تحت تأثیر قرار داده است.(٢) استعمارگران اروپایی اعم از پرتقالی، اسپانیایی، بلژیکی، هلندی، انگلیسی و فرانسوی از راه غلبه، کاربرد زور و خشونت با تحت انقیاد در آوردن مردمان بومی، محدود کردن تحرک اجتماعی و سیاسی و تحقیر فرهنگی آنها و استقرار روابط مهتر ـ کهتری، به استثمار مردمان بومی و غارت مواد خام سرزمین‌های یاد شده پرداختند و با فتح بازارهای محلی، روند انقلاب صنعتی و توسعة اقتصادی، سیاسی و اجتماعی در کشورهای خود را سرعت بخشیدند.(٣)

افتتاح دفتر شمال غرب انجمن علوم سیاسی ایران در تبریز

در آستانه عید سعید قربان، اولین دفتر منطقه ای انجمن علوم سیاسی ایران با حضوراعضاء هیات مدیره انجمن علوم سیاسی در واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی – واحد تبریز، در چهارم آبان ماه 1391 افتتاح شد. در افتتاح دفتر شمال غرب انجمن علوم سیاسی ایران علاوه بر دکتر قاسم افتخاری، دکتر مجتبی مقصودی، دکتر حسین سلیمی و دکتر طاهره ابراهیمی فر به عنوان هیات مدیره انجمن؛ دکتر مهدی زاده (مدیر گروه علوم سیاسی واحد علوم و تحقیقات تبریز)، دکتر سرمست (مدیر گروه علوم سیاسی دانشگاه پیام نور تبریز)، دکتر عزیزجوان پور رییس قبلی واحد علوم و تحقیقات آذربایجان شرقی، حجت الاسلام کمال خداده رییس کتابخانه مرکزی تبریز و جمعی از اساتید، پژوهشگران و دانشجویان استان نیز حضور داشتند.     این دفتر که به صورت پایلوت راه اندازی شد مسئولیت آغاز فعالیت های علمی- پژوهشی و ظرفیت سازی و تعمیق دانش سیاست  به مثابه یک علم را در سه استان آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی و اردبیل در هماهنگی با دفتر تهران بر عهده خواهد داشت. مسئولیت موقت این دفتر در حال حاضر به آقای دکتر مهدی زاده سپرده شد تا تمهیدات لازم برای جذب استادان و فارغ التحصیلان کارشناسی ارشد و بالاتر از کل دانشگاه های سه استان را در این دفتر پیش بینی و اجرایی نماید.      مسئولین انجمن علوم سیاسی ایران امیدوارند، این گام مهم و اولیه، درمراحل بعد با تثبیت و تصویب از سوی مجمع عمومی قرین شود و بدین ترتیب به یکی از اهداف انجمن در گسترش فعالیت های علمی، آموزشی و پژوهشی در اقصی نقاط کشور جامعه عمل پوشانده شود.     شایان ذکر است که ساعاتی قبل از افتتاح دفتر شمال غرب، اعضاء هیات مدیره انجمن در نشستی علمی با عنوان " تحلیل تحولات خاورمیانه" با حضور در جمع کثیری از اساتید، دانشجویان، علاقمندان و اصحاب رسانه های محلی به ارائه سخنرانی و سپس پرسش و پاسخ پرداختند. قبل از آغاز سخنرانی ها نماهنگ زیبایی از فعالیت های 9 ساله انجمن و گزارشاتی از سوی دکتر مجتبی مقصودی رییس انجمن علوم سیاسی و آقای مهدی زاده رییس گروه علوم سیاسی واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی تبریز ارائه شد.

نقد و بررسی کتاب "جامعه شناسی تحولات ایران"

با حضور و مشارکتابوالفضل دلاوری، کاوه بیات، مجتبی مقصودی، داریوش رحمانیان و محمدسالار کسراییخانه اندیشمندان علوم انسانیخیابان استاد نجات الهی، نبش ورشوپنجشنبه 27 مهر 1391 ساعت 9 تا 12

بهار بیداری و آگاهی، پاییز اقتدارگرایی (پوست اندازی جدید خاورمیانه)

متن سخنرانی در همایش:  امنیت منطقه ای در پرتو تحولات جهانی: تحلیل علمی دگرگونی های خاورمیانه                                                              روزنامه اعتماد، س10، ش2516، 20 مهر1391، صص 1و2       خاورمیانه و شمال آفریقا به مثابه پرآشوب ترین منطقه دنیا، در دو سال اخیرآبستن حوادث جدید و گسترده ای بوده است که کمتر ناظر و تحلیگر سیاسی تا چند سال قبل آن را پیش بینی می کرد. جنس و ماهیت این تحولات متفاوت از فضای قطبی منازعه اعراب و اسراییل و جدال در عرصه نخبگی در پنج دهه گذشته، به سطوح مختلف جامعه به ویژه طبقه متوسط، تحصیلکرده، جوان و شهری کشیده شد که همسو با تاثیرات نمایشی وسایل ارتباط جمعی و بهره گیری از شبکه های اجتماعی، دومینوی فروپاشی و سرنگونی نظام های سیاسی را در تونس، مصر، لیبی و یمن را رقم زده و با ایجاد تکانه های شدید در ساختار سیاسی نظام های اقتدارگرای سنتی همچنان در حال پیش روی است و بنظر نمی رسد گرد وغبار ناشی از این تحولات فروکش کرده باشد و برخی شواهد و قرائن حاکی است که طوفان های سهمگین دیگری در راه است و کشورهای نظیر سوریه و بحرین از این طوفان در امان نخواهند بود.      اگر مهمترین عامل پوست اندازی جدید خاورمیانه را متاثر از "شکاف های ساختاری و تحمیلی" در همه عرصه های سیاسی، اجتماعی و اقتصادی به ضرر طبقات و اقشار فرودست جامعه بدانیم، این شکاف در عرصه فرهنگی و آگاهی های اجتماعی روند متفاوت و معکوسی را به نفع اقشار، طبقات و گروههای حاشیه ای طی نمود؛ به شکلی که واماندگان از انقلاب در عرصه های اطلاعاتی و ارتباطی و نیز فهم دنیای به شدت متحول جدید "حکومتگران سنتی" در کشورهای خاورمیانه هستند که ناهمزمانی و ناهمخوانی شیوه حکومتگری خود را با انتظارات شهروندی و گروهی به عینه مشاهده می نمایند.      عدم تطبیق ذهنی دولتمردان سنتی با شرایط عینی و واقعی و تحولات فزاینده و جاماندگی فرهنگی و اجتماعی ، به ویژه عدم درک درست از جابجایی منابع قدرت به همراه منافع مشخص سیاسی، اقتصادی و اجتماعی به انعطاف ناپذیری و عدم سازواری حاکمان سنتی در برابر نیروهای جدید اجتماعی بالنده انجامید؛ تا جایی که عدم تمهید راهبرد متناسب و در عین حال پاسخگو و مسئولیت پذیر، سقوط این حاکمان را یکی پس از دیگری به دنبال داشت.

رونمایی و عرضه کتاب " ایران، سیاست، آینده شناسی"

همزمان با برگزاری ششمین همایش سالانه انجمن علوم سیاسی ایران، " کتاب ایران، سیاست، آینده شناسی" رونمایی و در معرض فروش گذارده خواهد شد.                                                                                                                               این کتاب به اهتمام دکتر مجتبی مقصودی دبیر علمی همایش ملی "ایران، سیاست، آینده شناسی" تدوین و آماده سازی شده است و جمعی از صاحبنظران و پژوهشگران از دانشگاه های مختلف در تدوین فصول  و مقالات آن سهیم بوده اند. در حال حاضر به نام انجمن علوم سیاسی ایران و از طرف نشر دانشگاهی به زیور طبع آراسته شد. این کتاب به قطع وزیری بزرگ در 622 صفحه به قیمت 150000 ریال در روز پنجشنبه بیستم مهرماه در خانه اندیشمندان علوم انسانی به علاقمندان عرضه خواهد.    مجموعه مقالات همایش «ایران، سیاست، آینده‌شناسی» در پنج بخش شامل؛ نظریه‌ها و روش‌های آینده‌شناسی، آینده آموزش و پژوهش علوم سیاسی و روابط بین‌الملل در ایران، آینده‌شناسی سیاست داخلی، آینده‌شناسی سیاست خارجی، آینده‌شناسی مطالعات راهبردی  و 27 فصل و مقاله سازماندهی شده است     بخش اول به حوزه «نظریه و روش‌های آینده‌شناسی» اختصاص یافته است و تاریخچه روش‌ها و تکنیک‌های آینده‌شناسی و ارتباط آن با علم سیاست در هفت فصل مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. در بخش دوم کتاب، آینده آموزش و پژوهش علوم سیاسی و روابط بین‌الملل در ایران، دستمایه تدوین چهار مقاله از فصول 8 تا 11 شده است. بخش سوم کتاب با عنوان «آینده‌شناسی سیاست داخلی» نشانگر تلاش استادان و پژوهشگران علوم سیاسی در تبیین و تعمق زاویه‌های مختلف آینده‌نگری در عرصه‌های مختلف سیاست داخلی است. بخش چهارم کتاب که بیشترین تعداد مقالات را نیز به خود اختصاص داده «آینده‌شناسی سیاست خارجی» است. بخش چهارم کتاب که بیشترین تعداد مقالات را نیز به خود اختصاص داده «آینده‌شناسی سیاست خارجی» است.    پشت جلد کتاب "ایران، سیاست، آینده شناسی"      علم سیاست پیشگام درعرصه نوآوری و مدیریت سیاسی جوامع، با خلاقیت های بین رشته ای تلاش دارد تا علاوه بر تحلیل و تبیین وقایع و رویدادهای مرتبط با حوزه های مختلف سیاسی، به تبعیت از روش ها و تکنیک های آینده شناسی به پیش بینی و برآورد آینده بپردازد. ظرفیت های نظری و تجربیات گرانسنگ علوم سیاسی فراتر از حصر در گذشته گرایی صرف و محدود ماندن در حوزه توصیف و تبیین، به ویژه در دو دهه اخیر نشان داده است که به عنوان علمی پویا، جامع و انعطاف پذیر از قدرت پیش بینی و تاثیرگذاری بر جریانات و تحولات آینده برخوردار است؛ مجموعه مقالات کتاب " ایران، سیاست، آینده شناسی" محصول چنین رویکردی است.

ششمین همایش سالانه انجمن علوم سیاسی ایران

«امنیت منطقه ای در پرتو تحولات جهانی: تحلیل علمی دگرگونی های خاور میانه»ششمین همایش سالانه انجمن علوم سیاسی ایران با عنوان «امنیت منطقه ای در پرتو تحولات جهانی: تحلیل علمی دگرگونی های خاور میانه»، بیستم مهرماه 1391 در خانه اندیشمندان علوم انسانی برگزار خواهد شد. پیش ­نویس برنامه همایش «امنیت منطقه ای در پرتو تحولات جهانی: تحلیل علمی دگرگونی های خاور میانه»زمان: پنجشنبه20/7/1391 مکان: خانه اندیشمندان علوم انسانی _ سخنرانی رئیس انجمن علوم سیاسی- دکتر مجتبی مقصودی ( 9:00) _ سخنرانی دبیر کارگروه علوم سیاسی خانه اندیشمندان علوم انسانی- دکتر علی اصغر قاسمی (9:10) _ گزارش دبیر علمی همایش- دکتر سیدمحمدکاظم  سجادپور  ( 9:20)  نشست افتتاحیه:چیستی و ماهیت تحولات خاور میانه(9:30- 11:30 ) 1. ماهیت تحولات اخیر در خاور میانه – دکتر قاسم افتخاری2. تحولات خاورمیانه وگرایشات جدید در اخوان المسلمین – دکتر داود فیرحی3. برده مزلویی، نگاهی به ماهیت و چیستی بحران‌ها در خاورمیانه- دکتر حمیدرضا ملک محمدی4. حکمرانی آناکرونیستی:الگویی مفهومی برای فهم ماهیت و آهنگ تغییر در جهان عرب- دکتر قدیر نصری5. تعارض منافع و جدال تفاسیر ایران و آمریکا در فهم ماهیت تحولات اخیر خاورمیانه- دکتر علی کریمی مله6. مسائل جنسیتی در جامعه اطلاعاتی خاور میانه – دکتر طاهره ابراهیمی فر

تحریف یک مصاحبه

صبح پنجشنبه دوم شهریور، به اصرار خبرنگار شبکه برون مرزی صدا و سیما و گلایه از عدم مصاحبه  بسیاری از همکاران دانشگاهی و برای خلاصی از یک خبرنگار سمج،  به  دو سوال در ارتباط با برگزاری جنبش عدم تعهد پاسخ دادم، ولی تلاش کردم به عنوان معلمی که سال ها درس سیاست خارجی ایران در رشته علوم سیاسی تدریس می نماید، واقع بینانه پاسخ بگویم و علیرغم تلاش مصاحبه کننده برای القاء برخی پاسخ ها، از طرح مباحث شعاری و یا ادبیات تند و سلبی بپرهیزم و در تله سوالات پاسخ گونه و جهت دار قرار نگیرم.     چند نکته را تاکید کردم. اول: برگزاری اجلاس عدم تعهد در تهران فرصت مناسبی برای تعامل ایران  با نظام بین الملل فراهم می سازد. دوم: اهداف و کارکردهای جنبش بعد از فروپاشی نظام دوقطبی  نیازمند بازبینی است که تاکنون بدین مهم پرداخته نشده است و سوم اینکه نقطه نظرات ابرازی، دیدگاه های شخصی بنده بوده و از درج نام رییس انجمن علوم سیاسی ایران بپرهیزید، و حداکثر به عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی بسنده نمایید.    در انتشار متن این مصاحبه در سایت رسمی خبر برونمرزی و سایت رادیو دری ایران، ادبیات گفتگو در مواردی جنبه سلبی یافته و تحریف شد، به علاوه علیرغم تاکید چند باره، به درج مسئولیت بنده در انجمن مبادرت شد.    علیهذا، ضمن ابراز ناخرسندی نسبت به این عملکرد و تبری جستن از محتوای این مصاحبه، لازم به یادآوری می دانم؛ اخلاق و تعهد حرفه ای و وفاداری به متن گفتگو بدیهی ترین مسئولیت اهالی مطبوعات و رسانه است. این تحریف و دستکاری که شاید از نظر سردبیران ناچیز و جزیی باشد نتیجه ای جز ازدست رفتن اعتماد نسبت به این رسانه ملی را به دنبال نخواهد داشت و امثال بنده را در مصاحبه ها محتاط تر خواهد کرد.

ضیافت افطار با حضور فعالین دانشجویی انجمن علوم سیاسی

در اقدامی متفاوت با سال های گذشته هیات مدیره انجمن علوم سیاسی ایران امسال ضیافت افطار را پذیرای دانشجویان فعال دکتری، کارشناسی ارشد و کارشناسی انجمن بوده اند. این مراسم که در یکشنبه مصادف با بیست و سومین روز ماه مبارک رمضان (بیست و دوم مرداد 1391)  برگزار شد، دانشجویانی از دانشگاه های تهران حضور داشتند که در سال های اخیر بدون کمترین چشم داشتی بخشی از اوقات ارزشمند خود را در اختیار فعالیت های داوطلبانه انجمن قرار دادند.    انجمن علوم سیاسی ایران در ماه های اخیر با افزایش بهره گیری از ظرفیت های دانشجویان علاقمند، مرحله جدیدی از فعالیت های انجمن را رقم زد که چشم انداز آن گسترش و تعمیق فعالیت های این نهاد علمی و آموزشی خواهد بود.     قبل از مراسم افطار هیات مدیره انجمن در سی امین جلسه هیات مدیره در دوره چهارم خود، با حضور مهمانانی چند از تعدادی از دانشگاه های کشور نحوه همکاری، تعامل و انعقاد تفاهم نامه های علمی- پژوهشی و آموزشی فیمابین را مورد طرح و بررسی قرار داد.